REFLECTIONS ON MY HIGH SCHOOL DAYS

recollections

Looking back at my high school years, I am struck by how formative those simple, quiet days truly were. These recollections offer a glimpse into an era when the classroom was defined by discipline, profound respect for mentors, and the indelible marks left by dedicated teachers. Through this lens, I revisit the lessons that shaped my understanding of both mathematics and the human character. 

Let me return to my high school days and attempt to recollect some significant happenings from the period of 1969 to 1972. I was a simple, naive, and quiet boy and I was made to sit in the first row of the classroom. I consciously avoided joining friends who tried to act extra smart or disrupt the classes of teachers who weren't particularly strict. I was deeply aware of the potential repercussions—both academic and social—if I failed to maintain silence and decorum in the classroom. 

In this piece of writing, let me share memories of two specific teachers who taught us Mathematics during those foundational years. The first was Mr. N. S. Sitaram, (NSS) a man in his fifties who eventually became our Headmaster. He taught us Arithmetic and Algebra in the 10th standard. I must confess here that I couldn't follow abc of his teachings and I would have failed in the subject had my older brother not taught me for a month at the time of examination. The decision to choose 'Commerce Stream' for my further education was taken during this period as I couldn't understand either Maths (and Science!) while pursuing the 10th Standard.

I regret that I do not know much more about his life journey, as he was the first time teacher to my class in 10th Standard and I never visited the high school after the completion of my SSLC exams.

The second teacher was Mr. K. R. Krishnaswamy, affectionately known as 'KRR' throughout the school. He taught us Algebra and Geometry from the 8th standard through the 9th, and although my memory of his specific 10th-standard involvement is hazy, his influence was constant. He was a tall, fair and handsome man possessed of excellent teaching skills, though he was also notoriously very, very strict. I personally had no issues with his rigorous nature because his lessons were so remarkably clear that every one of us could easily understand and follow along. 

I can never forget his distinctive and humorous way of handling algebra formulae, such as the classic (a+b+c)2. After explaining the mathematical theory, he insisted that every student internalise it by solving problems using creative, real-world substitutions. He would orally ask a student to expand the formula by replacing 'a' with 'idli', 'b' with 'chatni' and 'c' with sambar, then pivot to another student to expand (dosa+palya+chatni)2, and a third to solve (puri+saagu+chatni)2. This interactive drill ensured that even those of us who struggled with Maths found the abstract concepts becoming tangible and unforgettable. For many students, these imaginative substitutions caused confusion, leading to inevitable errors. For every mistake made, Mr. Krishnaswamy would resort to his preferred method of discipline: the 'Kapala Moksha', or a sharp slap on the cheek. I vividly recall a student wearing spectacles who made a mistake and Mr. Krishnaswamy calmly asked him to remove his glasses first to ensure the 'specialised beating' was delivered precisely and safely. As the formula was repeated so many times through this intense drill, everyone eventually mastered it, proving that his teaching method was undeniably impressive. 

I fortunately never received his slaps to the best of my knowledge, while answering his specific questions in class. However, his disciplinary reach extended beyond the blackboard. On occasions when students created noise between classes, he would emerge from the corridor to administer his hallmark punishment to every boy in the room, and I was certainly no exception. I carried a lingering fear of him, even though I was a diligent student and I consistently completed my homework and remained attentive in his class. Despite the apprehension he inspired, I recognise today that he was undoubtedly the best Mathematics teacher in that school. 

I deeply regret that I never sought out my high school mentors after I began my professional career, despite knowing that some were living in Mysuru after their retirement. Around the second decade of this century, I learned that Mr. Krishnaswamy was also living in the city, but I failed to visit him due to various lame excuses like not knowing his residence, etc. I was finally informed via a WhatsApp group that he passed away on October 5, 2020, at the age of 80+, leaving behind a legacy that lives on in the minds of his former students.

These memories remind us that the teachers who demanded the most from us are often the ones who leave the most lasting impressions on our lives. While the sting of the 'Kapala Moksha' has long faded, the clarity of his algebraic lessons remains sharp and clear decades later. I honour his memory as a reminder of the old days of school, when learning and discipline always went hand in hand.

**

ನೆನಪುಗಳು

ನನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ದಿನಗಳ ಮೆಲುಕು

ನನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ದಿನಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಆ ಸರಳ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ದಿನಗಳು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಸ್ತು, ಗುರುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಪಾರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿತ ಶಿಕ್ಷಕರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಆ ದಿನಗಳ ಒಂದು ઝಲಕ್ ಈ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನೆನಪುಗಳ ಮೂಲಕ, ಗಣಿತದ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಆ ದಿನಗಳಿಗೆ ನಾನು ಮರಳಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ನನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ದಿನಗಳಾದ 1969 ರಿಂದ 1972ರ ಅವಧಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. 

ನಾನು ಆಗ ಬಹಳ ಸರಳ, ಮುಗ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ತರಗತಿಯ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅತಿಯಾದ ಜಾಣತನ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಠಿಣವಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸೇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೌನ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇದ್ದೆ.ಈ ಬರಹದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಶಿಕ್ಷಕರ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. 

ಮೊದಲನೆಯವರು ಎನ್. ಎಸ್. ಸೀತಾರಾಮ್ (NSS) ಅವರು. ಇವರು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತರ ಹರೆಯದವರಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾದರು. ಇವರು ನಮಗೆ 10ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಕಗಣಿತ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಸತ್ಯ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಇವರು ಕಲಿಸಿದ್ದರ ಕನಿಷ್ಠ ಪಾಠವೂ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಣ್ಣ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ನನಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಖಂಡಿತ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತೀರ್ಣನಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ. 10ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿತ (ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ!) ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಕಾರಣವೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ 'ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗ'ವನ್ನು (Commerce Stream) ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಇವರು ನಮಗೆ 10ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಾನು ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಆ ಶಾಲೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡದ ಕಾರಣ, ಇವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲ.

ಎರಡನೆಯವರು ಕೆ. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅವರು, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು 'KRR' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು 8ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 9ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ನಮಗೆ ಬೀಜಗಣಿತ ಮತ್ತು ರೇಖಾಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಅವರು 10ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲೂ ನಮಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಇತ್ತು. ಅವರು ಎತ್ತರದ, ಫೇರ್ ಆಗಿದ್ದ, ಸುಂದರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೋಧನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.  ಅವರು ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪಾಠಗಳು ಎಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದರೆ, ಗಣಿತ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಬೀಜಗಣಿತದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ (a+b+c)2 ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅವರು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಮಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಲಾರೆ. ಗಣಿತದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಅದನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು: 'a' ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡ್ಲಿ, 'b' ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು 'c' ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಬಾರ್ ಹಾಕಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ (ದೋಸೆ+ಪಲ್ಯ+ಚಟ್ನಿ)2 ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ (ಪುರಿ+ಸಾಗು+ಚಟ್ನಿ)2 ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ, ಗಣಿತ ಕಷ್ಟವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದವರು ಕೂಡ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರೆಯದಂತೆ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಹಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಈ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಿ ತಪ್ಪುಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ತಪ್ಪಿಗೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷೆಯಾದ 'ಕಪಾಳ ಮೋಕ್ಷ' ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಣ್ಣಿನ ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರು ಮೊದಲು ಆತನ ಕನ್ನಡಕವನ್ನು ತೆಗೆದಿಡಲು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ನಿಖರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ 'ಕಪಾಳ ಮೋಕ್ಷ' ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿದೆ. ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೀಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿತರು, ಅವರ ಬೋಧನಾ ವಿಧಾನ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. 

ಸಂತೋಷದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವಾಗ ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಅವರ ಏಟು ಬಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಶಿಸ್ತಿನ ದಾಷ್ಟ್ಯ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ತರಗತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗದ್ದಲ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಿಂದ ಬಂದು ತರಗತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹುಡುಗನಿಗೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದರಿಂದ ನಾನು ಹೊರತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ homework ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಯವಿತ್ತು. ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಆ ಭಯದ ನಡುವೆಯೂ, ಅವರು ಆ ಶಾಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಇಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. 

ನಾನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ನನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಗುರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಷಾದ ನನಗಿದೆ, ಆದರೂ ಕೆಲವರು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಈ ಶತಮಾನದ ಎರಡನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಕೂಡ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದರೂ, ಅವರ ವಿಳಾಸ ತಿಳಿಯದಂತಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ನೆಪಗಳಿಂದಾಗಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.  ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2020 ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ 80ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂಬ ವಿಷಯ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗುಂಪಿನ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಿತು. 

ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರೇ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅತಿ  ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ನೆನಪುಗಳು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. 'ಕಪಾಳ ಮೋಕ್ಷ'ದ ನೋವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಬೀಜಗಣಿತದ ಪಾಠಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.  ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆ ಹಳೆಯ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಾನು ಅವರ ನೆನಪನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ.

**